Hubble rozstrzygnął spór o najstarszą fuzję Drogi Mlecznej. LKH pochłonięta 11,8 miliarda lat temu

Międzynarodowy zespół pod kierunkiem Davide Massariego z Obserwatorium Astrofizyki i Nauk o Kosmosie w Bolonii (INAF) wykazał, że młoda Droga Mleczna wchłonęła galaktykę karłowatą około 11,8 miliarda lat temu — mniej więcej dwa miliardy lat po Wielkim Wybuchu. To najstarsza potwierdzona fuzja w historii naszej Galaktyki, a wynik cofa znaną historię jej wzrostu o 1,8 miliarda lat. Praca ukazała się 17 sierpnia 2026 w „Nature Astronomy”.

To nie jest nowo odkryta galaktyka. To rozstrzygnięty spór

Nazwa Low-energy-Kraken-Heracles (LKH) nie została wymyślona na potrzeby tego odkrycia — to ukłon w stronę trzech niezależnych wątków badawczych, które od lat krążyły wokół tego samego obiektu:

• „Low-energy” — grupa gromad kulistych o niskoenergetycznych orbitach, wyodrębniona przez Massariego i współpracowników w 2019 roku na danych z sondy Gaia,
• „Kraken” — przewidziana wczesna fuzja, opisana w 2020 roku przez zespół Kruijssena na podstawie symulacji E-MOSAICS,
• „Heracles” — populacja gwiazd o odrębnych własnościach chemicznych i dynamicznych, zidentyfikowana w wewnętrznych rejonach Galaktyki.

Przez lata nie było zgody, czy opisują one jeden obiekt, kilka różnych, czy — co postulowała część badaczy — gwiazdy, które powstały na miejscu w prewczesnej Drodze Mlecznej i nigdy nie zostały skądkolwiek pochłonięte. Nowa praca opowiada się jednoznacznie za pierwszą możliwością i to jest jej właściwy wkład.

Jak to zmierzono

Zespół przeanalizował obserwacje 39 gromad kulistych z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, położonych w obrębie 20 tysięcy lat świetlnych od centrum Galaktyki — tam, gdzie ślady najstarszych fuzji mają największą szansę się zachować.

Gromady kuliste sprawdzają się jako kosmiczne zegary lepiej niż pojedyncze gwiazdy: liczą po kilkaset tysięcy gwiazd powstałych mniej więcej w tym samym momencie, więc pozwalają porównywać wiele obiektów o wspólnym wieku i uzyskać precyzyjne wieki względne. Zestawiając je z metalicznością, czyli zawartością pierwiastków cięższych od wodoru i helu, badacze otrzymali trzy odrębne sekwencje wiek–metaliczność:

• jedną odpowiadającą gromadom powstałym w samej prewczesnej Drodze Mlecznej,
• drugą związaną z fuzją Gaia-Sausage-Enceladus sprzed około 10 miliardów lat,
• trzecią, leżącą między nimi — 12 gromad skupionych w promieniu około 6 kiloparseków od centrum Galaktyki, których nie da się wyjaśnić żadną z dwóch pozostałych populacji.

Ta trzecia sekwencja to właśnie ślad po LKH. Jednym z jej przedstawicieli jest gromada NGC 6535, oddalona o 22 tysiące lat świetlnych.

Jak duża była LKH

Autorzy szacują masę gwiazdową pochłoniętej galaktyki na około 500 milionów mas Słońca — porównywalnie z Gaia-Sausage-Enceladus. To istotne doprecyzowanie: chodzi o masę zawartą w samych gwiazdach, a nie o masę całkowitą, obejmującą gaz i ciemną materię.

W czasie, gdy doszło do zderzenia, była to jednak znacząca część ówczesnej masy Drogi Mlecznej — sama Galaktyka zaczęła się formować dopiero jakieś 800 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Większość materii z LKH osiadła w wewnętrznych rejonach naszej Galaktyki.

Dlaczego to ma znaczenie

Massari podsumowuje sedno prostym obrazem: znamy swój dom, ale nie wiemy, z czego został zbudowany — a ta praca wskazuje, skąd wzięła się pierwsza znacząca partia cegieł. Wcześniejsze opracowania sugerowały, że najwcześniejsza faza ewolucji Drogi Mlecznej opierała się wyłącznie na gwiazdach powstałych na miejscu. Wynik pokazuje, że gwiazdy z zewnątrz były obecne już wtedy, a Galaktyka rosła nie tylko przez tworzenie nowych gwiazd, ale i przez wchłanianie mniejszych sąsiadek.

Źródła: D. Massari i in., Nature Astronomy (17.08.2026); NASA („Hubble Solves Merger Mystery From Milky Way’s Early Years”); ESA/Hubble (heic2611); Space.com