Kometa 3I/ATLAS może mieć 12 miliardów lat. Wskazują na to izotopy węgla zmierzone przez teleskop Webba

Międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS uformowała się prawdopodobnie 10–12 miliardów lat temu, czyli ponad dwukrotnie wcześniej niż Układ Słoneczny, liczący około 4,5 mld lat. Tak wynika z pomiarów izotopowych opublikowanych w Nature przez zespół Martina Cordinera, opartych na obserwacjach Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba i sieci radioteleskopów ALMA.

Wiek wyliczono nie z wody, lecz z węgla. Stosunek izotopów ¹²C do ¹³C wyniósł 141–191 w dwutlenku węgla i 123–172 w tlenku węgla — powyżej wartości spotykanych w Układzie Słonecznym, w pobliskich obłokach międzygwiazdowych i w dyskach protoplanetarnych. Zestawienie tych proporcji z modelami chemicznej ewolucji Galaktyki wskazuje na akrecję w młodej Drodze Mlecznej, po wczesnym okresie intensywnego powstawania gwiazd.

Woda mówi o temperaturze

Osobną informację niesie deuter, czyli ciężki izotop wodoru. W wodzie 3I/ATLAS stosunek D/H wynosi około 0,95 proc. — o ponad rząd wielkości więcej niż w jakiejkolwiek zbadanej dotąd komecie. W metanie jest to 3,31 proc., przy czym samo wykrycie deuterowanego metanu jest wydarzeniem: wcześniej potwierdzono go pewnie tylko w jednej komecie Układu Słonecznego, i to pomiarem wykonanym na miejscu. Tak silne wzbogacenie oznacza formowanie w temperaturze poniżej 30 kelwinów, w środowisku ubogim w metale — czyli znacznie chłodniejszym i starszym niż okolica, z której powstało Słońce.

Wyniki się nie domykają

Wartość D/H zmierzono trzema niezależnymi metodami: w wodzie w podczerwieni, w wodzie falami radiowymi oraz w metanie. Wyniki są ze sobą statystycznie niezgodne na poziomie wielu odchyleń standardowych — zgadza się kierunek, nie zgadza się liczba. Wszystkie trzy pokazują jednak wyraźne wzbogacenie względem komet z naszego otoczenia.

Szacunek wieku ma za to potwierdzenie z zupełnie innej strony. Analiza toru lotu i prędkości komety, niezależna od chemii, daje wiek dynamiczny 3–11 mld lat i wskazuje na pochodzenie z grubego dysku Drogi Mlecznej — populacji starych gwiazd o niskiej metaliczności.

Skąd te dane

3I/ATLAS odkryto 1 lipca 2025 systemem teleskopów ATLAS w Chile. To trzeci potwierdzony obiekt międzygwiezdny po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisovie, a drugi wykazujący aktywność kometarną. Peryhelium minęła 29 października 2025, a najbliżej Ziemi znalazła się 19 grudnia, w odległości około 270 mln km. Obserwacje Webba, na których oparto analizę izotopową, wykonano trzy dni później, gdy podgrzane lody wciąż odparowywały, tworząc komę zdominowaną przez dwutlenek węgla.

Kometa jest obecnie w drodze na zewnątrz Układu Słonecznego, a kolejne analizy zebranych danych wciąż się ukazują. Liczba takich gości ma wkrótce wzrosnąć — nowe przeglądy nieba, z Obserwatorium Very C. Rubin na czele, mają wykrywać obiekty międzygwiezdne regularnie.

Źródła: Nature (Cordiner i in.), SETI Institute, Scientific American