AI Act: urzędy mają czas do grudnia 2027 na systemy wysokiego ryzyka. Reszta obowiązków działa od sierpnia

Z generatywnej AI korzysta już co drugi urzędnik w badanych miastach, ale tylko 27,5 proc. samorządów wdrożyło ją w sposób systemowy, a 8 proc. ma spisaną strategię. Tak wynika z badania Związku Miast Polskich i Fundacji Miasto. Raport NASK „AI w e-administracji publicznej” idzie dalej: 77 proc. ankietowanych urzędników ma styczność z AI co najmniej raz dziennie. Narzędzia wchodzą do urzędów oddolnie, przez pojedynczych pracowników, a nie przez projekty informatyczne.

Co się przesunęło, a co nie

Rozporządzenie (UE) 2026/1744, czyli AI Omnibus, weszło w życie 27 lipca 2026, sześć dni przed pierwotnym terminem. Przesunęło obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z Załącznika III — edukacja, zatrudnienie, dostęp do usług — z 2 sierpnia 2026 na 2 grudnia 2027. Dla AI wbudowanej w produkty regulowane termin to 2 sierpnia 2028. Powód jest prozaiczny: normy zharmonizowane i jednostki notyfikowane nie były gotowe.

Reszty kalendarza Omnibus nie ruszył i tu leży pułapka. Artykuł 50, nakazujący oznaczać treści generowane przez AI i deepfake’i, obowiązuje od 2 sierpnia 2026. Obowiązek kompetencji w zakresie AI wiąże od 2 lutego 2025, razem z zakazami praktyk niedopuszczalnych. Najbliższy termin to 2 grudnia 2026: artykuł 50 ust. 2 obejmie systemy już obecne na rynku, a do katalogu praktyk zakazanych dochodzą nowe pozycje.

Polski nadzór ma zęby od 28 października

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003), podpisana 24 lipca, obowiązuje w większości od 11 sierpnia. Powołuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji — siedmioosobowy organ z przedstawicielami UOKiK, KNF, KRRiT i UKE, obsługiwany przez Ministerstwo Cyfryzacji. Przewodniczący ma zostać powołany do 11 października, cała Komisja do listopada. Od 28 października KRiBSI może prowadzić kontrole i nakładać kary sięgające 35 mln euro albo 7 proc. światowego obrotu. Praktyczną przeszkodą pozostaje wybór przewodniczącego — regulamin Sejmu nie przewidywał procedury dla takiego organu.

Czego urzędy o sobie nie wiedzą

Sieć Obywatelska Watchdog Polska wysłała latem 2025 roku wnioski o informację publiczną do 5480 instytucji. Wniosek: urzędy często nie potrafią zakwalifikować narzędzi, których używają, nie mają wewnętrznych zasad, a obywatel nie ma jak ustalić, czy AI dotknęła jego sprawy. Zdarza się, że urząd deklaruje brak AI, podczas gdy używają jej jednostki podległe albo spółki.

Źródła: Ministerstwo Cyfryzacji, Prawo.pl, Związek Miast Polskich, Watchdog Polska